ابعاد سیاسی ـ فرهنگی همکاری‌های علمی بین‌المللی در اسناد ملی علم و فناوری کشورهای منتخب

نوع مقاله: علمی_ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان انگلیسی، دانشکده ادبیات، زبان و تاریخ، دانشگاه الزهرا

2 استادیار ترویج علم، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور

چکیده

ابعاد سیاسی و فرهنگی فعالیت‌های علمی و فناوری در سطح بین‌المللی ذیل مفهوم دیپلماسی علمی قابل مطالعه است. صرف‌نظر از برداشت‌های رایج نسبت به این مفهوم، می‌توان آن را با رویکردی معطوف به سلطه و مقاومت مورد بررسی قرار داد که با این رویکرد دیپلماسی علمی عبارت است از: تلاش برای نفوذ از طریق علم و فناوری به کشورهایی که دیگر راه‌های نفوذ به آنها مسدود است از یک سو و آگاهی و مقاومت کشورها در برابر این جریان در عین پویایی علمی از سوی دیگر. تحقیق حاضر به بررسی چگونگی انعکاس ابعاد مختلف چنین برداشتی از دیپلماسی علمی در اسناد ملی علم و فناوری کشورهای مختلف می‌پردازد. داده‌های مورد مطالعه عبارتند از: متن کامل اسناد کلان علم و فناوری 34 کشور از پنج قاره جهان که محتوای آنها مورد تحلیل کیفی قرار گرفت. نتیجۀ این تحلیل محتوی استخراج هفت محور موضوعی اصلی است: هدف‌گذاری شعاری و مبهم، تمرکز صرف بر واردات علمی و فناوری، اولویت‌بندی هدفمند طرف‌های همکاری، توجه به ساختارهای سازمانی و حقوقی، اهداف فراعلمی فرهنگی و سیاسی، توجه به اصحاب علم و فناوری ساکن دیگر کشورها، جهت‌دهی و رهبری جریانات بین‌المللی علم و فناوری و اولویت‌بندی مستقل زمینه‌های علمی. توجه به این موضوعات بیانگر نکات قابل تأملی برای برنامه‌ریزان و دست‌اندرکاران حوزۀ علم و فناوری در کشور از نظر شناخت نقاط ضعف و قوت موجود در سیاست‌گذاری‌های کشور در این حوزه، به ویژه از نظر همکاری‌های روزافزون بین‌المللی مربوط به این زمینه خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


 

خبرگزاری مهر (1385). «دیپلماسی ورزشی؛ یک زبان بین‌المللی»، http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail. aspx?NewsID=435775

خلج، م. (1388). دیپلماسی در علم. رهیافت، شماره 44، 24-21.

ذوالفقارزاده، م. و ثنایی، م. (1392). «دیپلماسی علم و فناوری: چارچوبی نظری و پیشنهادهایی عملی»، رهیافت، شماره 54، 66-45.

رفیعی مهرآبادی، ح. (1379). «دیپلماسی آمریکا در قرن بیستم»، ترجمه رابرت شولزینگ، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.

AAAS Diplomacy Website, http://diplomacy. aaas. org

Berridge, G. R. (2005). Diplomacy: Theory and practice (3rd ed.). London: Palgrave Macmillan.

Casselton, L. and Wilsdon, J. (2012). Spotlight on Science Diplomacy.: http://seedmagazine.com/content/article/science_diplomacy_in_the_spotlight

Clark, E. (1974). The Diplomat Today. In Clark, E. (Ed.), Diplomat: The world of international diplomacy (p. 5). New York: Taplinger Publishing.

Cyranoski, D. (2010). The scientific diplomat. Nature, 463, 281.

Dacey, A. (2011). Science Diplomacy in the Arab Spring. Retrieved July 17, 2012: http://www.csicop. org/specialarticles/show/science_diplomacy_in_the_arab_spring/

Davis, L. S. and Patman, R. G. (Eds.). (2015). Science diplomacy: New day or false dawn? Hackensack, NJ: World Scientific.

Dickson, D. (2010). Science in diplomacy: “On tap but not on top”. Retrieved October 12, 2011: http://scidevnet. wordpress.com/2010/06/28/the-place-of-science-in-diplomacy-%e2%80%9con-tap-but-not-on-top%e2%80%9d/

Dixon, P. (1967). Diplomacy at the United Nations. In Kay, D. A. (Ed.) , The United Nations political systems (pp. 81-82). New York: John Wiley & Sons.

Griffin, N. (2014). Ping-pong diplomacy. New York: Scribner.

Hsu, J. (2011). Backdoor Diplomacy: How U. S. Scientists Reach Out to Frenemies. Retrieved October 24, 2011: http://www.livescience.com/13638-science-diplomacy-soft-power. html

Kalathil, S. (Ed.). (2013). Diplomacy, development and security in the information age. Washington: Institute for the Study of Diplomacy.

Kissinger, H. (1994). Diplomacy. New York: Simon & Schuster.

MountainRunner Website. (2007). Science Diplomacy: http://mountainrunner. us/2007/04/science_diplomacy/

New frontiers in science diplomacy: Navigating the changing balance of power, (2010). The Royal Society, Science Policy Centre.

Pearson, F. and Rochester, M. (1998). Playing the Game of International Relations: Diplomacy Before Force. In Pearson, F. and Rochester, M. (Eds.), International relations: The Global condition in the late twentieth century (p. 234). London: McGraw-Hill.

Royal Society Website, http://royalsociety. org/about-us/

Smith, J. B. (2011). Science diplomacy: Finding paths to Saudi-US cooperation. Arab News, July 14, 2011

STAS Website, Office of the Science & Technology Adviser to the Secretary, US Depaertment of State, http://www.state. gov/e/stas/

UNCTAD Website, www.unctad. info/en/Science-and-Technology-for-Development-StDev/ Capacity-Building/Science--Technology-Diplomacy-Initiative